Thanh tra dự án đất “vàng”: Muộn nhưng cần thiết

Cổ phần hóa tổ chức Nhà nước – một mê cung về giá trị

Chính phủ đã khởi đầu thực hành cổ lỗ phần hóa tổ chức quốc gia (CPH DNNN) từ năm 1996. Giai đoạn 1996 – 1998 là thực hành thử nghiệm; từ 1998 tới 2006, Chính phủ đã có giễu cợt độ đẩy nhanh quá trình CPH này.

Giai đoạn 2006 – 2015, quá trình CPH không chỉ có diễn đạt lờ đờ lại mà Chính phủ còn thành lập thêm khá nhiều tổ chức quốc gia cỡ lớn. Đến 2015, nhìn lại chặng đường đã qua, mới chỉ khoảng 20% DNNN đã được CPH. Chính phủ lại đặt kế hoạch hoàn tất CPH đối với 80% còn lại vào năm 2020.

Một trong những vấn đề trọng tâm của CPH DNNN là xác định giá trị tổ chức, trong đó có giá trị đất đai do DNNN sử dụng. Trong quá trình hoặc sau CPH, nhiều nhà đầu tư tư nhân muốn trở thành cổ lỗ đông chiến lược hoặc tìm cách mua được trên 50% cổ lỗ phần để trở thành chỉ đạo tổ chức.

Về thực chất, họ không ham gì chức chỉ đạo tổ chức mà họ chỉ tìm cách để trở thành chủ của quy mô đất mà doanh nghiêp đang sử dụng. Đây là cách tiếp cận đất đai tiện lợi với giá rất rẻ.

Một ví dụ được coi là điển hình về giá trị đất đai trong CPH DNNN là quá trình CPH Kem Tràng Tiền tại Hà Nội.

Kem Tràng Tiền được thành lập năm 1959 và sau 20 năm hoạt động đã trở thành thương hiệu ẩm thực khác lạ của Hà Nội. Kem Tràng Tiền có một cơ sở sinh sản và siêu thị rộng 1.500 m2 tại Trung tâm Hà Nội. Trong quá trình CPH, giá trị đất đai được xác định là 3,2 tỷ đồng theo bảng giá đất của Nhà nước.

Theo giá đất trên hoạt động mua bán tại Trung tâm Hà Nội, giá trị đất đai của Kem Tràng Tiền phải ở mức 1.500 tỷ đồng, lớn hơn 500 lần giá trị được xác định trong CPH. Sự không bằng nhau giá trị đất đai như vậy tạo nên sức hút rất lớn các nhà đầu tư tư nhân vào CPH DNNN.

Câu chuyện mục đích sử dụng đất đai tại các doanh nghiệp CPH là một vấn đề lớn.

Câu chuyện mục tiêu sử dụng đất đai tại các tổ chức CPH là một vấn đề lớn.

Từ 1996 tới nay, Chính phủ đã tuần tự ban hành tới 8 Nghị định về CPH DNNN bao gồm Nghị định số 28-CP ngày 07/05/1996, Nghị định số 44/1998/NĐ-CP ngày 29/06/1998, Nghị định số 64/2002/NĐ-CP ngày 19/06/2002, Nghị định số187/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004, Nghị định số 109/2007/NĐ-CP ngày 26/06/2007, Nghị định số 59/2011/NĐ-CP ngày 18/07/2011, Nghị định số 189/2013/NĐ-CP ngày 20/11/2013, Nghị định số 116/2015/NĐ-CP ngày 11/11/ 2015, nghĩa là cứ khoảng 2 năm rưỡi lại có một nghị định mới được ban hành.

Mặc dù hăng hái như vậy nhưng vấn đề đưa giá trị đất đai vào CPH vẫn chạm chán nhiều vướng mắc. Ví dụ như quy định hiện hành không đưa giá trị đất thuê vào CPH là ăn nhập với Luật Đất đai 2003 (Luật này quy định tổ chức trong nước được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc Nhà nước cho thuê đất trả tiền thuê đất hàng năm), nhưng không còn ăn nhập với Luật Đất đai 2013 (Luật này quy định tổ chức trong nước còn được Nhà nước cho thuê đất trả tiền 1 lần cho cả thời kì thuê, hình thành nên giá trị quyền sử dụng đất thuê).

Pháp luật đất đai đã đổi thay cấu trúc giá trị quyền sử dụng đất nhưng quy định về tính giá trị đất đai trong CPH DNNN vẫn không đổi thay theo.

Không chỉ mất đất, mất tiền mà còn mất đi nhiều giá trị vô giá.

Như trên đã nói, các nhà đầu tư tư nhân rất quan tâm tới đất đai do các tổ chức CPH đang sử dụng. Họ gần như thường quan tâm tới các vấn đề về nghiệp vụ kinh doanh, bí quyết, kinh nghiệm, kĩ nghệ mà các DNNN đã tích lũy được trong một thời kì dài. Họ chỉ quan tâm tới việc làm gì với đất đai để mang lại lợi ích kinh tế nhiều nhất.

Cách sử dụng đất mang lại lợi ích nhiều nhất bây chừ vẫn là chuyển sang xây đắp nhà đất để bán, nếu đất thuê không chuyển được sang làm đất ở thì cũng được chuyển từ kinh doanh kĩ nghệ, kinh doanh phục vụ chất lượng đảm đang kinh doanh thưởng thức hay karraoke, massage hay một loại phục vụ thông thường nào đó ở trình độ thấp. Tất nhiên, khi chiến lược kinh doanh đổi thay thì các cần lao kỹ thuật cũng phải ra đi để thay thế vào đó là các cần lao dễ chơi.

Tôi đã từng thành lập một tổ chức quốc gia có tác dụng sản xuất và kinh doanh kĩ nghệ cao khi khởi nghiệp. Doanh nghiệp này có khá nhiều chuyên gia kỹ thuật, đã hoàn tất được việc đưa kĩ nghệ định vị vệ tinh toàn cầu vào vietnam và sản xuất kĩ nghệ dựa vào kinh doanh kĩ nghệ.

Vừa qua, tổ chức này đã được CPH và cũng được một nhà đầu tư tư nhân bỏ ra 30 tỷ đồng để mua cổ lỗ phần chi phối. Doanh nghiệp CPH này đã đổi mầu, từ kinh doanh kĩ nghệ cao đã chuyển sang kinh doanh các phục vụ thông thường. Một trụ sở đơn vị đất rất rộng với nhiều phòng thí nghiệm kỹ thuật không còn nữa, các cán bộ kỹ thuật cũng tuần tự ra đi. Một giá trị kĩ nghệ cao đã mất đi do CPH. Nếu CPH như vậy thì hãy lựa chọn cách giải tán DNNN và đưa đất ra bán đấu giá sẽ thu lợi nhiều hơn.

Một câu chuyện đã từng gây ồn ã trên nhiều mặt báo là một tổ chức vận chuyển thủy trở thành nhà đầu tư chiến lược chiếm giữ cổ lỗ phần chi phối trong CPH một hãng phim truyện ở nước ta. Chắc chắn, vận chuyển thủy chẳng thể nhập vai trò cứu cánh cho nền điện ảnh nước nhà. Ai cũng cho rằng đất đai mà hãng phim truyện được giao để làm trụ sở, làm nơi sinh sản phim, làm phim trường mới tạo nên sức hút mạnh trong CPH.

Theo cách này, trong một ngày mai không xa, đất đai để sản xuất phục vụ văn hóa nghệ thuật thứ 7 ắt sẽ chuyển sang sản xuất nhà đất nếu lọt được, không thì ắt cũng chuyển sang một loại phục vụ chất lượng thông thường nào đó. Một giá trị văn hóa sẽ mất đi do CPH.

Như vậy, câu chuyện mục tiêu sử dụng đất đai tại các tổ chức CPH là một vấn đề lớn. Dễ dàng chuẩn y chuyển đổi mục tiêu sử dụng sang để xây đắp nhà đất, hay chuyển từ kinh doanh phục vụ chất lượng đảm đang kinh doanh phục vụ chất lượng thấp, chẳng những chỉ gây hậu quả xấu cho sản xuất thành thị giống như cơ giễu cợt giao đất “vàng” đã nói ở trên, mà còn thịt giễu cợtt nhiều giá trị kỹ thuật, văn hóa, kinh nghiệm, thành tựu sản xuất nhiều năm của các DNNN. Tôi nghĩ, chuyện CPH hãng phim truyện ở ta có thể làm thành một phim hay, đưa sang Mỹ sẽ nắm chắc giải Oscar cho phim nước ngoài.

CPH DNNN vẫn còn là câu chuyện dang dở vì chưa đưa ra được cách làm thích hợp lý nhất.

Thanh tra các dự án và xử lý các vi phạm luật pháp

Sự thực, đề nghị thanh tra đối với 60 dự án có chuyển đổi mục tiêu sử dụng đất là một việc làm có nghĩa vụ của Bộ Tài chính. Mặc dù muộn, nhưng cũng đủ để từ kết luận thanh tra mà đưa ra được những đề nghị quan yếu cho quá trình vốn hóa đất công, của cải công cho đầu tư sản xuất.

Chuyện thanh tra phải khởi đầu từ quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch theo quy định của Luật Quy hoạch thành thị, chuẩn y chuyển mục tiêu sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai 2013 và việc thực hành dự án theo quy định của Luật Xây dựng 2014. Tất nhiên, mọi hành vi vi phạm luật pháp, trong đó có hành vi tham nhũng phải được xử lý nghiêm đối với cả nhà đầu tư dự án và các cơ quan quốc gia có tác dụng quản lý dự án.

Trên thực tại, câu chuyện xử lý sai phạm còn nhiều phức thích hợp, nhất là trường thích hợp dự án đã có sự tham dự của người mua nhà, kể cả mua nhà hiện hữu hay “mua nhà trên giấy”.

Về nguyên lý, cách xử lý phải kiên quyết để ngĂn trộm các vi phạm luật pháp tương tự trong ngày mai. Mọi giao kèo trao đổi nhà đất mà có diễn đạt vi phạm luật pháp đều phải xác định là vô hiệu và không được phép thực hành. Một số người tiêu xài có thể bị thiệt hại ở mức nhất quyết nhưng phải coi đó là kinh nghiệm khi tham dự hoạt động mua bán bất động sản nhằm bảo vệ lợi ích phổ biến của quá trình sản xuất giang san.

Thủ tướng: Yêu cầu làm rõ bán “đất vàng” với “giá bèo” ở Thanh Hoá

Theo GS. Đặng Hùng Võ

Vietnamnet